شمایلی از اسب زین‌شده‌ای که پزشکیان تحویل گرفت/ مخالفان چگونه توانستند دولت را در دام ناترازی‌ کابینه و انرژی بیندازند

مسعود پزشکیان از همان لحظه‌ای که قدم به نهاد ریاست‌جمهوری گذاشت، با چالش‌های بزرگی روبرو شد. طبق سنت، او همراه با رئیس دولت پیشین و رئیس دفتر رهبر انقلاب وارد نهاد شد و پیش از ورود، به رسم معمول به قرآن تفال زد. اما نتیجه تفال چندان خوشایند نبود. اگر دستگاهی می‌توانست ذهن او را بخواند، احتمالاً فهرستی از مشکلات کشور مانند تحریم‌ها، ناترازی‌های اقتصادی و انرژی، و دیگر مسائل پیچیده را نشان می‌داد. با این حال، هیچ‌کس نمی‌توانست حوادث غیرمنتظره‌ای مانند جنگ ۱۲ روزه را پیش‌بینی کند.

ترور هنیه و آغاز تنش‌ها
تنها یک روز پس از مراسم تحلیف پزشکیان در مجلس، اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس و مهمان مراسم، در تهران توسط اسرائیل ترور شد. این حادثه نشان داد که دولت پزشکیان با دورانی پرتلاطم روبروست. این ترور تنها آغاز ماجرا بود؛ پس از آن، چهره‌های دیگر جبهه مقاومت مانند سیدحسن نصرالله نیز هدف حملات اسرائیل قرار گرفتند. پزشکیان که در رقابت‌های انتخاباتی با سعید جلیلی از صلح و گفتگو سخن گفته بود، حالا رئیس شورای عالی امنیت ملی‌ای بود که تنها چهار روز پس از ترور نصرالله، برخی خواستار پاسخ به ترور هنیه شدند. سقوط دولت بشار اسد در سوریه، که همسو با سیاست خارجی ایران بود، نیز معادلات منطقه‌ای را برای دولت چهاردهم پیچیده‌تر کرد.

انتصاب ظریف و واکنش مخالفان
در میان این چالش‌ها، پزشکیان موفق شد رأی اعتماد مجلس را برای همه وزرای پیشنهادی خود کسب کند. اما انتخاب محمدجواد ظریف به‌عنوان معاون راهبردی، موجی از انتقادات را برانگیخت. مخالفانی که به نظر می‌رسید قوانین مربوط به انتصاب افراد در پست‌های حساس را برای امثال ظریف وضع کرده بودند، به شدت واکنش نشان دادند. پزشکیان که تا چند ماه پیش خود نماینده مجلس بود، حالا با مجلسی روبرو شده بود که حتی در انتخاب معاونش با او همراهی نمی‌کرد، چه برسد به مسائل حساسی مانند قانون حجاب.

مشکلات اقتصادی و ناترازی‌ها
در اولین گفت‌وگوی تلویزیونی پزشکیان، او به صراحت از وضعیت دشوار کشور سخن گفت: «می‌گفتند اسب زین‌شده‌ای تحویل گرفتیم، اما پولی در خزانه نیست. با اجازه رهبر انقلاب، مجبور شدیم از صندوق توسعه ملی برداشت کنیم تا بدهی‌ها را تسویه کنیم.» این سخنان پاسخی بود به ادعاهایی که دولت سیزدهم را موفق و دولت جدید را وارث گلستانی آماده معرفی می‌کردند. به گزارش نیوز تودی، عبدالناصر همتی، وزیر سابق اقتصاد، این «اسب زین‌شده» را تورم ۴۰ درصدی، نرخ ارز ۶۰ هزار تومانی، کسری بودجه ۲۰ تا ۳۰ درصدی، بیکاری ۱۲ تا ۱۳ درصدی و رشد اقتصادی ۴.۵ درصدی توصیف کرد. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در آذرماه ۱۴۰۳ نیز نشان داد کسری بودجه در چهار ماه نخست سال به ۱۹ هزار میلیارد تومان، معادل ۲۳ درصد، رسیده است.

ناترازی انرژی نیز یکی دیگر از مشکلات بزرگ دولت پزشکیان بود. ناترازی برق در سال ۱۴۰۳ به ۳۳ درصد و در گاز به ۳۵ درصد رسید. این میزان در بنزین و گازوئیل به ترتیب ۲۰ و ۵ درصد گزارش شد که در مجموع سالانه ۲۰ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد می‌کند. مجلس اما در این میان با رد لایحه تغییر ساعت رسمی، مانع تلاش دولت برای کاهش این ناترازی‌ها شد؛ اقدامی که برخی آن را کارشکنی علیه دولت می‌دانند.

کاهش سرمایه اجتماعی
کاهش سرمایه اجتماعی، که ریشه در حوادث سال‌های ۹۶، ۹۸ و ۱۴۰۱ داشت، در مشارکت پایین مردم در انتخابات نمایان شد. در انتخابات ۱۴۰۳ که پزشکیان به پیروزی رسید، مشارکت در مرحله اول به ۴۰ درصد و در مرحله دوم به ۵۰ درصد رسید؛ آماری که نشان‌دهنده کاهش اعتماد عمومی بود.

استیضاح و استعفای یاران نزدیک
شش ماه پس از آغاز به کار دولت، مجلس عبدالناصر همتی را استیضاح کرد و او کوتاه‌ترین دوره وزارت را در تاریخ جمهوری اسلامی تجربه کرد. همزمان، محمدجواد ظریف نیز تحت فشارهای مخالفان از سمت خود کناره‌گیری کرد. این اتفاقات نشان داد که مخالفان علاقه‌ای به همکاری با پزشکیان ندارند. شایعات استعفای رئیس‌جمهور و حتی «بنی‌صدرسازی» او نیز در این مدت بارها مطرح شد.

پزشکیان و سایه ترامپ
همزمان با آغاز دولت پزشکیان، دونالد ترامپ در آمریکا به قدرت رسید. او که پیش‌تر از برجام خارج شده بود، احتمالاً همان سیاست‌های سختگیرانه را دنبال خواهد کرد. پس از نامه‌ای از ترامپ به رهبر انقلاب، مذاکرات غیرمستقیم از طریق عمان آغاز شد، اما حملات اسرائیل و شروع جنگ، ایران را در شرایط جنگی قرار داد. اگر مکانیزم ماشه فعال شود، تحریم‌های سازمان ملل نیز به مشکلات کشور اضافه خواهد شد.

چالش‌های زیست‌محیطی
بحران‌های زیست‌محیطی نیز به مشکلات دولت پزشکیان افزوده شد. خشک شدن دریاچه هامون، طوفان‌های گردوخاک را در شرق کشور تشدید کرد و خشک شدن زاینده‌رود در مرکز، به کاهش سطح آب زیرزمینی و فرونشست زمین منجر شد. آلودگی هوا نیز در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۵ هزار قربانی گرفت.

پزشکیان که پیش‌تر در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲ طعم ردصلاحیت را چشیده بود، حالا با بحران‌هایی روبروست که از دوره وزارتش در دولت خاتمی نیز پیچیده‌ترند. شاید او گاهی با خود فکر کند که ای کاش در انتخابات ۱۴۰۳ هم ردصلاحیت شده بود.