در میان همه هنرهای جهان، فقط تعداد انگشت‌شماری هستند که وقتی به آن‌ها نگاه می‌کنی، زمان وامی‌ایستد. فیروزه‌کوبی یکی از همین‌هاست. ترکیبی جادویی از دو عنصر باستانی ایران: مسِ سرخِ کرمان و فیروزه‌ی آسمانیِ نیشابور. این دو وقتی کنار هم قرار می‌گیرند، دیگر فقط فلز و سنگ نیستند؛ شعر می‌شوند، تاریخ می‌شوند، هویت می‌شوند.

مس؛ قدیمی‌ترین دوست بشر در فلزات

ایران از ۷۰۰۰ سال پیش مس را می‌شناخت. اولین سوزن، اولین خنجر، اولین آینه‌ی جهان در سیلک کاشان از مس ساخته شد. مس ایرانی خالص است، انعطاف‌پذیر است، زنده است. وقتی روی آن قلم می‌زنند، صدای «زنگ» می‌دهد؛ صدایی که استادکاران می‌گویند «صدای جان داشتن فلز» است. در طول تاریخ، مس زیربنای همه هنرهای فلزی ایران بوده: از خاتم‌کاری و قلم‌زنی تا میناکاری و فیروزه‌کوبی. اما هیچ‌کدام به اندازه فیروزه‌کوبی نتوانسته‌اند روح مس را این‌قدر عریان و زیبا نشان دهند.

فیروزه نیشابور؛ تنها سنگی که هنوز مقدس است

فیروزه فقط یک سنگ نیست؛ یک باور است. از زمان کوروش تا امروز، ایرانی‌ها فیروزه را «سنگ پیروزی» می‌دانند. بهترین فیروزه دنیا فقط در یک نقطه از زمین استخراج می‌شود: معدن قدیمی نیشابور، در ارتفاع ۲۱۰۰ متری کوه‌های بینالود. فیروزه عجمی (آبی یکدست با رگه‌های ظریف طلایی) مرغوب‌ترین نوع برای فیروزه‌کوبی است. هر تکه فیروزه قبل از اینکه روی مس بنشیند، دست‌کم سه نسل دست به دست شده: معدن‌چی، تراش‌کار، استاد فیروزه‌نشان.

هنر فیروزه‌کوبی؛ سخت‌ترین و نفیس‌ترین هنر فلزی ایران

فیروزه‌ کوبی ساده به نظر می‌رسد، اما در حقیقت یکی از دشوارترین هنرهای جهان است. یک اثر درجه یک گاهی تا ۹۰ روز زمان می‌برد و بیش از ۳۰ مرحله‌ی پیچیده دارد:

• ساخت بدنه با مس ۹۹.۹٪ یا برنج اعلا
• قلم‌زنی ظریف نقش‌های اسلیمی، ختایی یا گل و مرغ
• پرداخت هفت‌دستی تا سطح کار مثل آینه شود
• حرارت‌دهی دقیق در کوره ذغالی (دمای اشتباه = شکست کامل کار)
• نشاندن تک‌تک قطعات فیروزه (۱ تا ۴ میلی‌متر) با انبر مخصوص
• پوشش با پلی‌استر حرارتی مخصوص (فرمولش هنوز راز دو سه کارگاه قدیمی است)
• پولیش نهایی در چهار مرحله تا سطح کاملاً صاف و درخشان شود

نتیجه؟ سطحی که وقتی انگشت روی آن می‌کشی، هیچ برجستگی حس نمی‌کنی، اما هزاران تکه فیروزه زیر نور می‌رقصند و رنگ عوض می‌کنند.

شاهکارهای مس و فیروزه که هر کدام یک داستان دارند

آینه فیروزه‌کوبی

نماد پاکی و نور. آینه‌های بزرگ شمعدان‌دار با قاب تمام فیروزه، از قدیم جزو اصلی جهیزیه عروس‌های ایرانی بودند. امروز یک آینه ۵۰×۸۰ سانتی‌متری تمام فیروزه با نقش بسم‌الله یا آیینه و شمعدان کامل، لوکس‌ترین انتخاب برای ورودی خانه‌های مجلل، سالن‌های عروسی و حتی هتل‌های پنج‌ستاره است.

شکلات‌خوری فیروزه‌کوبی

وقتی می‌خواهی مهمانت را واقعاً تحت تأثیر قرار دهی. شکلات‌خوری‌های ۶، ۸ یا ۱۲ پر با درب گنبدی و دستگیره فیروزه‌ای، پرفروش‌ترین محصول فیروزه‌کوبی در تمام دوران بوده‌اند. هر پر دارای نقش متفاوت، تماماً دست‌ساز و با فیروزه عجمی یکدست. وقتی درب را باز می‌کنی، نور روی فیروزه‌ها می‌شکند و فضای اتاق آبی می‌شود.

آجیل‌خوری فیروزه‌کوبی

ملکه سفره‌های شب یلدا و عید نوروز. آجیل‌خوری‌های چهارخانه، شش‌خانه یا گرد با تقسیم‌بندی مسی آب طلا، هنوز هم نماد پذیرایی اصیل ایرانی هستند. بهترین نوع آن‌ها آن‌هایی هستند که داخل ظرف هم فیروزه‌کوبی شده (تمام فیروزه) و نه فقط بیرون.

گلدان فیروزه‌کوبی

ستون شکوه خانه‌های ایرانی. از گلدان‌های کوچک ۲۰ سانتی رومیزی تا غول‌های ۱۲۰ سانتی‌متری ستونی، همه‌شان یک ویژگی مشترک دارند: وقتی وارد اتاق می‌شوی، اول چشم به آن‌ها می‌افتد. یک جفت گلدان ۸۰ سانتی‌متری کنار شومینه یا ورودی، خانه را به کاخ تبدیل می‌کند.

کشکول، تابلو، جعبه جواهر و حتی سرویس چای‌خوری فیروزه‌کوبی

کشکول بادامی برای پذیرایی سنتی، تابلوهای خط و مینیاتور با زمینه فیروزه، جعبه‌های جواهر مخمل‌پوش، و حتی سینی و لیوان فیروزه‌کوبی؛ همه نشان می‌دهند این هنر دیگر محدود به چند محصول نیست.

چرا فیروزه‌کوبی این‌قدر ارزشمند است؟

• فیروزه نیشابور در حال اتمام است (ذخایر مرغوب روزبه‌روز کمتر می‌شود)
• هر اثر ۱۰۰٪ دست‌ساز و غیرقابل تکرار است
• قیمت فیروزه عجمی در ۷ سال گذشته بیش از ۱۵ برابر شده
• آثار قدیمی (بالای ۴۰-۵۰ سال) الان در حراجی‌های بین‌المللی چند صد میلیون تومان قیمت دارند
• نگهداری بسیار آسان (فقط گردگیری با پارچه نرم)

یک سرمایه‌گذاری عاطفی و مالی

وقتی یک اثر فیروزه‌کوبی می‌خری، فقط یک شیء نمی‌خری؛ یک تکه از ایران را به خانه‌ات دعوت می‌کنی. سال‌ها بعد، وقتی بچه‌ات آن آینه یا شکلات‌خوری را به ارث ببرد، فقط یک ظرف گران‌قیمت به او نمی‌رسد؛ یک تکه از خاطره تو، از فرهنگ تو، از هویت تو به او می‌رسد.

مس و فیروزه فقط دو ماده نیستند. آن‌ها دو بال ایرانند؛ یکی سرخ مثل خون شهیدان، یکی آبی مثل آسمان حرم. و فیروزه‌کوبی، جایی است که این دو بال به هم می‌رسند و ایران دوباره پرواز می‌کند.

برای خرید صنایع دستی و همچنین برای خرید هدایای سازمانی کلیک کنید.