افزایش نگران‌کننده مصرف سیگار در میان زنان و مردان ایرانی

به گزارش نیوز تودی، این روزها خیابان‌های شهر شاهد تغییرات نگران‌کننده‌ای است: افزایش چشمگیر مصرف سیگار در میان زنان ومردان . دسترسی آسان به سیگار، فروش نخی با قیمت‌های مناسب، بسته‌بندی‌های جذاب، تغییر نگرش‌های فرهنگی و تبلیغات گسترده دخانیات در شبکه‌های اجتماعی و سریال‌های نمایش خانگی، همگی دست به دست هم داده‌اند تا زنان ومردان به سمت مصرف سیگار، قلیان، مواد روان‌گردان مانند گُل و حتی ویپ‌هایی کشیده شوند که خطرشان کمتر از سیگارهای سنتی نیست.

دکه‌های مطبوعاتی که زمانی محل فروش روزنامه و مجله بودند، حالا به مراکز فروش سیگار تبدیل شده‌اند و با عرضه نخی سیگار، راه را برای مصرف نوجوانان باز کرده‌اند. این امکان باعث شده حتی با پول توجیبی اندک، نوجوانان بتوانند روزانه چند نخ سیگار بخرند و تجربه کنند.

افزایش ۱۳۰ درصدی مصرف سیگار درمردان نوجوان

بر اساس آمارهای رسمی، در گروه سنی ۱۳ تا ۱۵ سال، مصرف سیگار در میان دختران طی دهه گذشته (از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴) بیش از ۱۳۰ درصد رشد داشته است. کارشناسان می‌گویند در کشورهای پیشرفته مانند آمریکا و کانادا، دسترسی به سیگار به‌طور متوسط ۴۵ دقیقه زمان می‌برد، اما در ایران، تهیه سیگار در کمترین زمان ممکن است.

طبق گزارش وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۵، میزان مصرف سیگار و قلیان در میان نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله به ترتیب ۳.۴ و ۵.۸ درصد بوده است. هرچند مطالعه‌ای درباره گروه‌های زیر ۱۳ سال انجام نشده، اما احتمال می‌رود سن شروع مصرف حتی کمتر از این باشد. همچنین، بیش از ۶۰ درصد این گروه در معرض دود دست دوم سیگار قرار دارند.

علت افزایش مصرف سیگار و قلیان در زنان ومزدان چیست؟

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند این روند نتیجه تغییرات فرهنگی در جامعه است، اما عوامل دیگری مانند افزایش آسیب‌های اجتماعی و اختلالات روانی نظیر اضطراب و افسردگی نیز در این موضوع نقش دارند. دکتر سعید صفاتیان، پژوهشگر حوزه اعتیاد و مدیرکل سابق درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، می‌گوید: افزایش مصرف دخانیات در میان زنان غیرقابل‌انکار است. شواهد در محیط‌های اجتماعی و فضاهای بسته این واقعیت را تأیید می‌کند. حتی گزارش فروشندگان نشان می‌دهد تعداد مشتریان زن آنها در مقایسه با سال گذشته به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است.

دکتر صفاتیان توضیح می‌دهد: این که آیا این پدیده یک «خرده‌فرهنگ» است، بخشی از توسعه جامعه محسوب می‌شود یا صرفاً یک آسیب اجتماعی است، نیاز به بررسی عمیق‌تر دارد. اما به نظر من، ترکیبی از این عوامل در کار است. این الگو در کشورهای اروپای غربی نیز دیده شده است؛ در دهه ۱۹۳۰، مصرف سیگار ابتدا در میان افراد مرفه رواج یافت، سپس به طبقات کارگری و زنان گسترش پیدا کرد. در ایران نیز عواملی مشابه، از جمله تغییرات فرهنگی، می‌توانند دلیل این افزایش باشند.

مشاهده در پارک‌ها

طبق آمار وزارت بهداشت، ۱۴ درصد افراد بالای ۱۸ سال و حدود ۵ درصد زیر ۱۸ سال دخانیات مصرف می‌کنند. شیوع مصرف در مردان حدود ۲۶ درصد و در زنان حدود ۵ درصد است. دکتر صفاتیان هشدار می‌دهد: سن مصرف دخانیات کاهش یافته است. زمانی مصرف سیگار در زنان بیشتر در محیط‌های دانشگاهی و در سنین بالای ۲۲ سال دیده می‌شد، اما حالا در پارک‌های تهران، از هر ۱۰ دختر در سن مدرسه، ۲ تا ۳ نفر سیگار می‌کشند، به‌ویژه در جمع‌های دوستانه یا گروه‌های مختلط. این نشان‌دهنده کاهش سن شروع مصرف و افزایش آمار آن است.

او درباره دلایل گرایش نوجوانان به دخانیات می‌گوید: لذت‌طلبی، کنجکاوی و تأثیر الگوهای محیطی از عوامل اصلی هستند. وقتی نوجوانی می‌بیند والدینش در موقعیت‌های مختلف مانند شادی یا عصبانیت سیگار می‌کشند، کنجکاو می‌شود و این کار برایش جذاب به نظر می‌رسد. این عوامل، نوجوانان را در سنین پایین به سمت دخانیات سوق می‌دهد.

دکتر صفاتیان می‌افزاید: بسیاری از والدین دهه ۵۰ و ۶۰ که خود با محدودیت‌های زیادی بزرگ شده‌اند، معتقدند فرزندانشان باید همه چیز را تجربه کنند. اما مشکل اینجاست که توسعه فرهنگی در ایران بدون آموزش مهارت‌های زندگی پیش رفته است. در کشورهای اروپایی، آموزش مهارت‌های زندگی همراه با توسعه فرهنگی ارائه شد، اما در ایران این بخش مغفول مانده و همین نقص باعث گرایش نوجوانان، به‌ویژه دختران، به مصرف سیگار در سنین ۱۳ تا ۱۴ سال می‌شود.

کشت توتون به جای محصولات کشاورزی

مطالعات جهانی نشان می‌دهد بیش از ۹۰ درصد معتادان، مصرف خود را با سیگار یا قلیان آغاز کرده‌اند. کنترل این حلقه اولیه می‌تواند احتمال گرایش به مواد مخدر را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. اما صنایع دخانی فعال در ایران، بدون توجه به این موضوع، تنها به دنبال سودآوری و جذب جوانان و adolescentes هستند. این شرکت‌ها مدعی تولید محصولاتی مانند سیگارهای الکترونیک برای سلامت مردم هستند، در حالی که عوارض این محصولات اگر بیشتر از سیگارهای سنتی نباشد، کمتر نیست.

محمدرضا مسجدی، دبیر کل جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات، پیش‌تر اعلام کرد: زمین‌های کشاورزی که باید برای کشت محصولات استراتژیک استفاده شوند، به کشت توتون اختصاص یافته‌اند. سالانه ۷۰ میلیارد نخ سیگار در ایران تولید می‌شود و ۸ تا ۸.۵ میلیارد تومان صرف خرید سیگار می‌شود. این موضوع بار اقتصادی سنگینی به نظام سلامت کشور تحمیل می‌کند، زیرا سیگار عامل سرطان ریه، بیماری‌های قلبی و عروقی، فشار خون بالا و مرگ سالانه ۵۰ هزار نفر (۱۴ درصد کل مرگ‌ها) است که ۵۵ درصد آنها زودرس هستند. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ سال ۱۹۰ درصد افزایش یافته که نگرانی‌های جدی برای سلامت مادران آینده ایجاد کرده است. همچنین مصرف کلی دخانیات در زنان این گروه سنی ۹۰ درصد و در مردان هم‌سن ۳۴ درصد رشد داشته است.

افزایش مصرف دخانیات در میان دختران و کاهش سن شروع آن، زنگ خطری برای سلامت عمومی و آینده جامعه است. کارشناسان تأکید دارند که نهادهای مسئول باید با آموزش مهارت‌های زندگی، وضع قوانین سخت‌گیرانه و مقابله با تبلیغات صنایع دخانی، این روند را مهار کنند، وگرنه آینده‌ای در انتظار ماست که در آن دود سیگار زودتر از قلم و کاغذ به دست نسل جوان می‌رسد.