گزارش سازمان بین‌المللی مراکز داده از چالش‌های پیشبرد هوش مصنوعی در ایران

به گزارش نیوز تودی به نقل از دنیای اقتصاد، در حالی که جهان و کشورهای منطقه به سرعت در حوزه هوش مصنوعی (AI) پیشرفت می‌کنند، ایران با چالش‌های متعددی در این زمینه مواجه است. گزارش جهانی هوش مصنوعی ۲۰۲۵ سازمان بین‌المللی مراکز داده (IDCA) نشان می‌دهد که ایران با وجود پتانسیل بالا در اقتصاد دیجیتال، به دلیل فقدان استراتژی ملی منسجم و زیرساخت‌های پایدار، در معرض عقب‌ماندگی قرار دارد. کشورهایی مانند ترکیه، مالزی و امارات با برنامه‌ریزی هدفمند جایگاه خود را تقویت کرده‌اند، اما محدودیت‌های ایران در تأمین برق و زیرساخت‌های مراکز داده، تهدیدی جدی برای توسعه AI محسوب می‌شود.

چالش‌های زیرساختی: برق و آب

گزارش IDCA تأکید می‌کند که کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، تنها ۲ درصد از سرانه برق کشورهای توسعه‌یافته را دارند. این محدودیت در تأمین برق برای مراکز داده، مانعی اساسی برای جهش در حوزه هوش مصنوعی است. محمدباقر سجادی، فعال حوزه AI، می‌گوید: سخت‌افزارهای موردنیاز هوش مصنوعی، به‌ویژه کارت‌های گرافیکی (GPU)، به برق پایدار و پرقدرت وابسته‌اند. قطعی برق باعث اختلال در عملکرد سیستم‌های پردازشی و کاهش بهره‌وری نیروی انسانی می‌شود، که هر دو توسعه و ارائه خدمات AI را کند می‌کنند.

داوود ادیب، رئیس انجمن‌صنفی شرکت‌های فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران، نیز ناپایداری برق را چالشی جدی می‌داند که سرویس‌دهی، اعتماد کاربران و پایداری سیستم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. او همچنین به بحران آب اشاره می‌کند که نیروگاه‌های حرارتی و برق‌آبی را تهدید کرده و عملکرد سیستم‌های خنک‌کننده مراکز داده را مختل می‌سازد. کمبود آب می‌تواند تولید انرژی پایدار را دشوار کرده و زیرساخت‌های AI را با مشکل مواجه کند.

مصرف انرژی هوش مصنوعی

بر اساس گزارش روزنامه لوموند، هر پرامپت یا دستور به هوش مصنوعی حدود ۰.۳ وات انرژی مصرف می‌کند. اگر یک میلیون کاربر ایرانی روزانه ۱۰۰ دستور متنی ساده به یک سیستم AI داخلی بدهند، این امر ۳۰ مگاوات مصرف برق روزانه به مراکز داده تحمیل می‌کند. این مصرف با افزایش کاربران یا استفاده از دستورات پیچیده‌تر مانند تولید تصویر و ویدئو به شدت افزایش می‌یابد، که فشار بیشتری بر زیرساخت‌های انرژی ایران وارد می‌کند.

جایگاه جهانی ایران در هوش مصنوعی

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که ایران در شاخص آمادگی هوش مصنوعی مؤسسه آکسفورد اینسایت در سال ۲۰۲۳، رتبه ۹۴ از میان ۱۹۳ کشور را کسب کرده است، در حالی که کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، سنگاپور و انگلیس در رتبه‌های برتر قرار دارند. این فاصله ناشی از کمبود زیرساخت‌های فناوری، محدودیت‌های قانونی و نظارتی، و نبود سیاست‌های منسجم است.

راهکارها و ضرورت‌ها

کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون سرمایه‌گذاری هدفمند در تأمین انرژی پایدار، توسعه مراکز داده، و ایجاد محیط مناسب برای پژوهش و نوآوری، ایران در رقابت جهانی هوش مصنوعی عقب خواهد ماند. ادیب تأکید می‌کند که ناپایداری برق و آب نه‌تنها توسعه AI، بلکه تحقیقات دانشگاهی را نیز محدود می‌کند، زیرا سرورهای تحقیقاتی نیازمند دسترسی مداوم هستند. برای رفع این چالش‌ها، نیاز به سیاست‌گذاری کلان، ارتقای زیرساخت‌های انرژی، و ایجاد چارچوب‌های قانونی و نظارتی منسجم است تا ایران بتواند از پتانسیل خود در اقتصاد دیجیتال بهره‌برداری کند.