دعوت ایران به مذاکرات FATF پس از ۶ سال: فرصت‌ها و چالش‌های دیپلماسی اقتصادی

به گزارش نیوز تودی، آرمان زارعی اعلام کرد که ایران پس از شش سال بار دیگر برای مذاکرات حضوری با گروه ویژه اقدام مالی (FATF) دعوت شده است، گامی که می‌تواند راه را برای تعاملات بانکی و اقتصادی بین‌المللی هموار کند. FATF، نهادی بین‌دولتی است که برای مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم تأسیس شده و کشورها را به رعایت استانداردهای جهانی ملزم می‌کند.

کارشناسان اقتصادی معتقدند این دعوت نشان‌دهنده تمایل جامعه جهانی به کاهش محدودیت‌های مالی ایران است و در صورت پذیرش شرایط FATF، از جمله تصویب کنوانسیون CFT و موافقت با نظارت‌های بین‌المللی، می‌تواند اعتبار اقتصادی ایران را تقویت کند.

عضویت در FATF فرصت‌هایی نظیر سهولت در مبادلات بانکی جهانی و جذب سرمایه خارجی را فراهم می‌آورد، اما چالش‌هایی مانند اختلافات داخلی، نگرانی‌های امنیتی و مقاومت گروه‌های اقتصادی قدرتمند مانع راه است. تحلیلگران هشدار می‌دهند که بدون کاهش تنش‌های جهانی و انعطاف در سیاست‌های هسته‌ای، تأثیر این عضویت بر اقتصاد واقعی محدود خواهد بود.

این دعوت به‌عنوان نقطه عطفی در دیپلماسی اقتصادی ایران تلقی می‌شود و می‌تواند به شفافیت مالی و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری کمک کند.

محمود جامساز، اقتصاددان، در گفت‌وگو با نیوز تودی درباره این دعوت اظهار داشت: گروه ویژه اقدام مالی (FATF)، نهادی است که در سال ۱۹۸۹ توسط گروه هفت برای مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم ایجاد شد تا از تراکنش‌های غیرقانونی، به‌ویژه مرتبط با قاچاق اسلحه و مواد مخدر، جلوگیری کند. این نهاد با کنوانسیون‌هایی مانند CFT و پالرمو به مقابله با جرائم سازمان‌یافته و تأمین مالی تروریسم می‌پردازد.

وی افزود: دعوت از ایران برای پیوستن به FATF گامی مثبت برای کاهش موانع تراکنش‌های بانکی بین‌المللی است، به‌ویژه پس از تصویب کنوانسیون پالرمو توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام در مه ۲۰۲۵. با این حال، پذیرش شروط دیگر، از جمله تصویب CFT که هنوز در مجمع نهایی نشده، ضروری است. بدون CFT، پیوستن به FATF بی‌معنا خواهد بود.

جامساز توضیح داد: از دیگر شروط FATF، بازتعریف مفهوم تروریسم بدون اشاره به گروه‌های خاص مورد حمایت ایران و پذیرش نظارت‌های بین‌المللی است. ایران این گروه‌ها را نیروهای آزادی‌بخش می‌داند، در حالی که FATF آن‌ها را تروریستی می‌شناسد. همچنین، نظارت‌های FATF از نظر ایران می‌تواند اطلاعات مالی حساس را افشا کرده و دور زدن تحریم‌ها را دشوار کند.

او تأکید کرد: عضویت در FATF با شفاف‌سازی قوانین، مبادلات بانکی با جهان را تسهیل کرده، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد و اعتبار اقتصادی ایران را بازمی‌گرداند، مشروط به کاهش تنش‌های سیاسی با غرب و جلوگیری از فعال‌سازی مکانیسم ماشه.

جامساز درباره فرصت‌ها و موانع پیوستن به FATF گفت: رعایت استانداردهای FATF برای تعامل بانکی جهانی ضروری است، وگرنه کشورها مانند ایران، کره شمالی و میانمار در لیست سیاه قرار می‌گیرند. اما برخی کشورها معتقدند که هزینه اجرای این مقررات در کشورهای فقیر بالاست و این نهاد به‌عنوان ابزاری ژئوپلیتیکی عمل می‌کند.

وی افزود: الزام به اشتراک اطلاعات مالی، از نظر برخی کشورها استقلال را تضعیف می‌کند، به‌ویژه برای کشورهایی که از افشای اطلاعات مالی نگرانند. در شرایط تحریم و تهدید مکانیسم ماشه، اجرای کامل FATF دشوار است.

جامساز درباره تأثیر خروج از لیست سیاه اظهار داشت: ایران با چالش‌هایی مانند تحریم‌های آمریکا، احتمال بازگشت تحریم‌های شورای امنیت و تنش با اسرائیل مواجه است. موفقیت در مذاکرات نیازمند کاهش همه تنش‌های جهانی است که بدون تغییر در سیاست‌های ایدئولوژیک بعید به نظر می‌رسد.

او ادامه داد: حتی در صورت موفقیت نسبی، تأثیرات مثبتی مانند بهبود تجارت خارجی، جذب سرمایه محدود و کنترل نرخ ارز به‌تدریج ظاهر خواهد شد. اما موانع داخلی، از جمله مقاومت گروه‌های ذی‌نفوذ اقتصادی، چالش بزرگی است.

جامساز درباره پیامدهای شکست مذاکرات هشدار داد: شکست مذاکرات به معنای بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، تشدید تحریم‌های آمریکا، کاهش درآمدهای نفتی و تضعیف توان اقتصادی و نظامی ایران است. این در حالی است که کشور با ناترازی‌های انرژی، کاهش تولید، تورم، سقوط بورس و فرار سرمایه مواجه است.

وی درباره نقش FATF به‌عنوان محرک اقتصادی گفت: عضویت در FATF مانند گذرنامه‌ای مالی است، اما در شرایط تنش با اروپا و تهدید مکانیسم ماشه، تأثیر آن محدود خواهد بود. با این حال، این اقدام سیگنال‌های مثبتی در تعهد به مبارزه با پولشویی ارسال می‌کند.

جامساز درباره تجربه سایر کشورها افزود: تنها ۳۹ کشور عضو رسمی FATF هستند، اما همه کشورهای سازمان ملل تحت نظارت مستقیم یا غیرمستقیم آن قرار دارند. ایران باید از کشورهای غیرعضو که از لیست سیاه خارج شده‌اند، الگو بگیرد.

وی در پایان تأکید کرد: موانع داخلی مانند ملاحظات امنیتی، اختلافات سیاسی، دیدگاه‌های ایدئولوژیک و منافع گروه‌های اقتصادی قدرتمند، پیوستن به FATF را دشوار می‌کند. این گروه‌ها که از قاچاق و پولشویی سود می‌برند، با عضویت ایران مخالفت می‌کنند و آن را تسلیم به غرب می‌دانند.